Projekt NCN OPUS 27

Zachowania turystów i zrównoważone sposoby podróżowania w regionach nadmorskich:

Rozwiązywanie wyzwań związanych z nadmierną turystyką
 

Kierownik projektu: dr hab. Monika Bąk, prof. UG

Wykonawcy: dr Magdalena Jażdżewska-Gutta, PhD; mgr Michael Rościszewski – Dodgson

Projekt finansowany przez Narodowe Centrum Nauki w ramach konkursu OPUS 27

Numer projektu: UMO-2024/53/B/HS4/01855

Okres realizacji projektu: 2025-2027

Słowa kluczowe: obszary nadmorskie, mobilność turystów, zrównoważony transport, Teoria Aktywacji Norm, problem działania zbiorowego

Cele i założenie projektu

Celem projektu jest analiza zachowań transportowych turystów w nadmorskich destynacjach doświadczających zjawiska nadmiernej turystyki (overtourism) oraz ograniczonej przepustowości infrastruktury. Badanie obejmuje identyfikację psychologicznych, społecznych i kontekstowych uwarunkowań wyboru zrównoważonych i niezrównoważonych środków transportu, ze szczególnym uwzględnieniem problemów zatłoczenia, presji środowiskowej oraz oddziaływania na społeczności lokalne.

Projekt opiera się na założeniu, że zachowania mobilności turystów są determinowane nie tylko przez ograniczenia infrastrukturalne, lecz także przez normy osobiste, poczucie odpowiedzialności, samoocenę skuteczności działań, skuteczność zbiorową oraz mechanizmy moralnego rozdzielenia. Ramy analityczne badania bazują na Modelu Aktywacji Norm oraz teoriach problemu wspólnego działania, umożliwiając wyjaśnienie indywidualnych procesów decyzyjnych w kontekście dylematów społecznych związanych ze zjawiskiem nadmiernej turystyki.

Badania realizowane są z zastosowaniem podejścia mieszanego (mixed-method approach) w czterech regionach nadmorskich w Polsce i we Włoszech (Półwysep Helski, Mierzeja Wiślana, Amalfi i Cinque Terre). Połączenie metod ilościowych i jakościowych pozwala na systematyczną i porównawczą analizę wzorców mobilności turystów oraz ich preferencji, stanowiąc empiryczną podstawę do formułowania wniosków istotnych z punktu widzenia polityk zrównoważonego transportu w destynacjach nadmorskich.
 

Aktualny stan realizacji projektu

Na obecnym etapie realizacji projektu (styczeń 2026) zakończono systematyczny przegląd literatury obejmujący kluczowe obszary badawcze związane ze zjawiskiem overtourismu, mobilnością turystyczną w regionach nadmorskich, zrównoważonym transportem oraz psychologicznymi i społecznymi uwarunkowaniami zachowań turystów. Przegląd ten stanowi teoretyczną podstawę badań empirycznych.

Zrealizowano zasadniczą część badań empirycznych w czterech nadmorskich destynacjach w Polsce i we Włoszech. Przygotowano i przeprowadzono badanie ankietowe metodą CAPI, obejmujące zarówno zestaw pytań przeznaczonych do modelowania równań strukturalnych (SEM), jak i eksperyment wyboru dyskretnego (conjoint analysis), pozwalający na analizę preferencji turystów wobec alternatywnych środków transportu i ich atrybutów.  Równolegle przeprowadzono badanie netnograficzne, analizujące treści i nastroje obecne w internetowych dyskusjach dotyczących mobilności turystycznej w badanych lokalizacjach.

Uzupełnieniem badań ilościowych były działania jakościowe. Zrealizowano indywidualne wywiady pogłębione z kilkoma grupami interesariuszy (mieszkańcy, turyści, władze samorządowe, organizacje pozarządowe, przedsiębiorstwa, operatorzy transportu), umożliwiające uchwycenie zróżnicowanych perspektyw dotyczących mobilności turystów i wyzwań zrównoważonego rozwoju. Przeprowadzono również obserwacje terenowe metodą service safari, dostarczające bezpośrednich danych na temat doświadczeń transportowych, punktów krytycznych oraz ograniczeń infrastrukturalnych w analizowanych regionach nadmorskich. Zebrany materiał empiryczny stanowi podstawę do dalszych analiz i interpretacji wyników projektu.

Artykuły przygotowane w ramach projektu:

Bąk, M., Jażdżewska-Gutta, M., (manuscript submitted, under revision). Tourist mobility and coastal sustainability: Insights for European coastal destinations from a systematic literature review.
Bąk, M., Jażdżewska-Gutta, M., Rościszewski – Dodgson, M., (manuscript submitted, under revision). Caught in a Coastal Mobility Trap: Conjoint Evidence from the Vistula Spit’s Car-Dependent Access. 

Wystąpienia na konferencjach: 

Brela, Croatia: FEBST Conference 2025: Conference “Economic Policies, Business Perspectives and Sustainability Transformation”, 21-23 May 2025; Presentation: Bąk, M., Jażdżewska-Gutta, M., Tourist mobility in coastal areas: a systematic literature review.

The research is funded by the National Science Centre, Poland, under research project “Tourist behaviour and sustainable travel modes in coastal regions: Tackling overtourism challenges”, No. UMO-2024/53/B/HS4/01855